Szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP – kurs, egzamin i ile trwa
Kurs podstawowy strażaka ratownika OSP według programu z 2023 roku – kto może przystąpić, ile trwa, ile kosztuje, jak wygląda egzamin teoretyczny i praktyczny oraz jakie daje uprawnienia.

Szkolenie podstawowe, nazywane potocznie kursem podstawowym OSP, jest przepustką do udziału w pierwszej akcji ratowniczo-gaśniczej. W artykule opowiemy o tym, jak wygląda szkolenie podstawowe dla strażaków ratowników OSP według aktualnego programu z 2023 roku. Jeżeli interesuje Cię, jak wyglądało szkolenie przed 2022 rokiem, zapoznaj się z artykułem Szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP (program z 2015 roku).
Kurs podstawowy OSP w skrócie
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Kto może przystąpić | Członek OSP w wieku od 16 do 65 lat, skierowany przez swoją jednostkę. Osoby w wieku 16–18 lat potrzebują zgody rodziców |
| Jak się zapisać | Jednostka OSP wystawia kartę skierowania, którą trzeba dostarczyć przed rozpoczęciem szkolenia |
| Kto prowadzi | Państwowa Straż Pożarna |
| Ile kosztuje | Dla strażaka nic – PSP prowadzi szkolenia strażaków ratowników i kandydatów nieodpłatnie (art. 11 ustawy o OSP) |
| Ile trwa | 133 godziny dydaktyczne (64 teorii, 69 praktyki, w tym 5 godzin egzaminu) oraz poza nimi co najmniej 7 godzin szkolenia BHP i 4 godziny współdziałania z Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym |
| Forma | Stacjonarnie albo z teorią realizowaną na odległość. Zajęcia praktyczne zawsze odbywają się na miejscu |
| Zakończenie | Egzamin teoretyczny (test, minimum 70%) i praktyczny, poprzedzony testem w komorze dymowej. Po zdaniu – zaświadczenie o ukończeniu szkolenia |
Źródło: Program szkolenia podstawowego strażaka ratownika ochotniczych straży pożarnych, KG PSP 2023; ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Kto może wziąć udział w szkoleniu
Jeżeli chcesz wziąć udział w szkoleniu podstawowym dla strażaków ratowników OSP, musisz być członkiem jednostki. Tylko jednostka może skierować Cię na szkolenie – przed jego rozpoczęciem trzeba dostarczyć kartę skierowania. O tym, jak dołączyć do OSP, opisaliśmy w artykule Jak zostać strażakiem OSP?
W szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły 65 lat. Osoby w wieku 16–18 lat potrzebują zgody rodziców na udział w szkoleniu. Przed szkoleniem podstawowym kandydat ma prawo do bezpłatnych badań lekarskich – więcej o prawach kandydatów na strażaków ratowników piszemy w artykule o ustawie o ochotniczych strażach pożarnych.
Osoby w wieku 16–18 lat
Program zawiera osobne zasady dla niepełnoletnich słuchaczy:
- nie wykonują czynności i prac wzbronionych młodocianym, a organizator dostosowuje do nich sprzęt dydaktyczny (z uwzględnieniem jego ciężaru),
- test w komorze dymowej odbywają dopiero po ukończeniu 18 lat – wcześniej poznają komorę tylko w formie pokazu i instruktażu stanowiskowego,
- egzamin zdają po ukończeniu 18 lat. Wyjątkiem jest egzamin teoretyczny na szkoleniu realizowanym na odległość. Egzamin może się odbyć razem z dowolnym innym egzaminem albo osobno, niezależnie od liczby osób,
- mogą uczestniczyć w osobnym szkoleniu albo dołączyć do zajęć dla osób pełnoletnich.
W działaniach ratowniczo-gaśniczych można brać bezpośredni udział dopiero po ukończeniu 18 lat.
Ile trwa i jak jest zorganizowane szkolenie
Na realizację programu przewidziano 133 godziny dydaktyczne – 128 godzin zajęć i 5 godzin egzaminu. Poza tymi godzinami, jako integralną część szkolenia, organizuje się:
- szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy – minimum 7 godzin dydaktycznych, jako pierwszy element szkolenia podstawowego, według programu zatwierdzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji,
- szkolenie z zakresu współdziałania z Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym – 4 godziny dydaktyczne, w trakcie szkolenia podstawowego.
Łącznie daje to co najmniej 144 godziny dydaktyczne. Program nie określa, w ile dni czy tygodni trzeba je zrealizować – harmonogram zajęć ustala organizator szkolenia.
Zajęcia teoretyczne prowadzi się dla całej grupy słuchaczy. Mogą być realizowane stacjonarnie albo przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość. Zajęcia praktyczne prowadzi się z zachowaniem zasady jeden instruktor na grupę 4–10 słuchaczy, w różnych warunkach terenowych (teren otwarty i zurbanizowany, przestrzeń ograniczona, instalacje technologiczne, zbiorniki, cieki wodne) i atmosferycznych.
W ramach tematu „Sprzęt ochrony dróg oddechowych” słuchacz przechodzi test w komorze dymowej – w komorze szkoły lub komendy wojewódzkiej PSP albo innego podmiotu krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Zaliczenie testu jest warunkiem przystąpienia do egzaminu praktycznego.
Szkolenie obejmuje też zakres tematyczny szkolenia abonentów sieci radiowych UKF PSP. Zdanie egzaminów kończących szkolenie podstawowe jest równoznaczne z nabyciem uprawnień do pracy w tych sieciach podczas działań ratowniczych.
Dołącz do swojej jednostki
Konto strażaka jest i pozostanie bezpłatne. Rejestracja zajmuje około minuty.
Program szkolenia
Szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka ratownika ochotniczych straży pożarnych z 2023 roku, opracowany przez Biuro Edukacji Komendy Głównej PSP. Program powstał na podstawie ewaluacji programu zatwierdzonego 4 marca 2022 r. i zastępuje go. Plan nauczania obejmuje 38 tematów i 133 godziny dydaktyczne, w tym 64 godziny zajęć teoretycznych i 69 godzin ćwiczeń praktycznych.
| L.p. | Temat | T | P | R |
|---|---|---|---|---|
| 1. | Bezpieczeństwo i higiena pracy – Artykuł | 8 | – | 8 |
| 2. | Struktura i organizacja ochrony przeciwpożarowej, ochotniczych straży pożarnych oraz ochrony ludności | 2 | – | 2 |
| 3. | Służba wewnętrzna. Musztra | 1 | 2 | 3 |
| 4. | Sprzęt ratowniczy i podręczny sprzęt gaśniczy | 2 | 2 | 4 |
| 5. | Sprzęt i armatura do podawania wody i piany | 2 | 3 | 5 |
| 6. | Drabiny pożarnicze przenośne | 1 | 2 | 3 |
| 7. | Ratowniczy sprzęt mechaniczny | 2 | 6 | 8 |
| 8. | Ubrania ochronne | 1 | – | 1 |
| 9. | Agregaty prądotwórcze i oddymiające | 1 | 1 | 2 |
| 10. | Sprzęt ochrony dróg oddechowych | 2 | 8 | 10 |
| 11. | Podstawy fizykochemii spalania | 2 | – | 2 |
| 12. | Spalanie wybuchowe | 2 | – | 2 |
| 13. | Pożar i jego rozwój | 2 | – | 2 |
| 14. | Materiały niebezpieczne | 1 | – | 1 |
| 15. | Sorbenty, neutralizatory i dyspergenty | 1 | – | 1 |
| 16. | Zadania strażaków ratowników OSP w zastępie | 1 | – | 1 |
| 17. | Podstawy organizacji akcji gaśniczej. Formy działań gaśniczych | 2 | – | 2 |
| 18. | Rozwijanie linii i zajmowanie stanowisk gaśniczych | 1 | 2 | 3 |
| 19. | Gaszenie pożarów oraz środki gaśnicze | 1 | 2 | 3 |
| 20. | Taktyka zwalczania pożarów wewnętrznych i zewnętrznych | 2 | 6 | 8 |
| 21. | Taktyka zwalczania pożarów w transporcie drogowym | 2 | – | 2 |
| 22. | Ratownictwo i ewakuacja podczas pożarów | 2 | 4 | 6 |
| 23. | Wypadki drogowe – statystyka i przyczyny | 1 | – | 1 |
| 24. | Budowa pojazdów samochodowych | 2 | – | 2 |
| 25. | Ratownicze zestawy hydrauliczne | 2 | 4 | 6 |
| 26. | Ratownicze zestawy pneumatyczne | 2 | 4 | 6 |
| 27. | Organizacja akcji ratownictwa technicznego na szlakach komunikacyjnych | 1 | 2 | 3 |
| 28. | Metody uwalniania osób poszkodowanych z samochodów osobowych, ciężarowych oraz autobusów | 2 | 6 | 8 |
| 29. | Postępowanie w czasie akcji z występowaniem substancji niebezpiecznych | 1 | – | 1 |
| 30. | Postępowanie ratownicze w czasie innych akcji komunikacyjnych | 2 | – | 2 |
| 31. | Działania ratownicze podczas innych miejscowych zagrożeń | 1 | – | 1 |
| 32. | Klasyfikacja i ogólna charakterystyka budowli hydrotechnicznych | 2 | – | 2 |
| 33. | Zjawisko powodzi | 1 | – | 1 |
| 34. | Działania ratownicze i zabezpieczające podczas powodzi | 1 | 2 | 3 |
| 35. | Łączność bezprzewodowa i alarmowanie | 1 | 2 | 3 |
| 36. | Wydawanie sygnałów i poleceń uczestnikom ruchu lub innym osobom znajdującym się na drodze | 1 | 3 | 4 |
| 37. | Pierwsza pomoc przedmedyczna | 2 | 4 | 6 |
| 38. | Egzamin | 1 | 4 | 5 |
| Razem | 64 | 69 | 133 |
T – zajęcia teoretyczne, P – zajęcia praktyczne, R – razem (w godzinach dydaktycznych).
Źródło – Program szkolenia podstawowego strażaka ratownika ochotniczych straży pożarnych (2023)
Kwestie, których program nie reguluje, określają „Zasady przygotowania strażaków ratowników ochotniczych straży pożarnych do udziału w działaniach ratowniczych” (KG PSP, 2023), które stosuje się razem z programem.
Jak zmieniał się program szkolenia
Obecny program jest trzecią wersją szkolenia podstawowego w ostatnich latach. Najważniejsze różnice:
| Program z 2015 r. | Program z 4 marca 2022 r. | Program z 2023 r. | |
|---|---|---|---|
| Liczba godzin | 126 (59 T, 67 P) | 133 (64 T, 69 P) | 133 (64 T, 69 P) |
| Wiek uczestników | tylko osoby pełnoletnie | 16–65 lat, osoby niepełnoletnie za zgodą rodziców | 16–65 lat, osoby niepełnoletnie za zgodą rodziców |
| BHP | brak osobnego tematu | temat BHP – 8 godzin | temat BHP – 8 godzin oraz poza programem szkolenie BHP – minimum 7 godzin |
| Dodatkowe zajęcia | – | spotkanie organizacyjne – 3 godziny | szkolenie z zakresu współdziałania z LPR – 4 godziny (poza 133 godzinami) |
Program z 2022 roku wydłużył szkolenie o 7 godzin: doszło 8 godzin BHP, a egzamin teoretyczny skrócono z 2 do 1 godziny. Szkolenie zaczynało się spotkaniem organizacyjnym z instruktażem ogólnym BHP, po którym kursant dostawał kartę szkolenia wstępnego BHP. Instruktaż stanowiskowy przeprowadzał naczelnik w macierzystej jednostce, a dostarczenie podpisanej karty było warunkiem kontynuowania szkolenia. Program z 2023 roku powstał na podstawie ewaluacji programu z 2022 roku i go zastąpił.
Szczegóły dawnego szkolenia opisaliśmy w artykule Szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP (program z 2015 roku). Program z 2022 roku znajdziesz w archiwalnym PDF.
Egzamin
Warunkiem ukończenia szkolenia jest zaliczenie egzaminu końcowego, który składa się z części teoretycznej i części praktycznej. Obie części ocenia się w skali: zaliczył(a) – nie zaliczył(a). Słuchacz, który zda egzamin, otrzymuje zaświadczenie o ukończeniu szkolenia.
Część teoretyczna
Egzamin teoretyczny jest pisemny – to test wielokrotnego wyboru z jedną poprawną odpowiedzią. W teście znajdą się także pytania o wydawanie sygnałów i poleceń uczestnikom ruchu lub innym osobom znajdującym się na drodze. Egzamin jest zaliczony, jeżeli zdający uzyska minimum 70% możliwych do zdobycia punktów.
Termin egzaminu teoretycznego zależy od formy szkolenia:
- szkolenie stacjonarne – obie części egzaminu odbywają się po zrealizowaniu całego programu,
- teoria na odległość – egzamin teoretyczny odbywa się po zakończeniu części teoretycznej, stacjonarnie, w jednym terminie dla wszystkich słuchaczy. Jego zaliczenie jest warunkiem udziału w części praktycznej szkolenia – kto go nie zda, nie zostanie dopuszczony do zajęć praktycznych.
Do egzaminu teoretycznego możesz przygotować się z testami wiedzy w Akademii Drogi Ratownika, do której przenieśliśmy moduł quizów ze Strażaka Online. Jeżeli jesteś osobą odpowiedzialną za przygotowanie testu wiedzy, skorzystasz tam z generatora testów i drukowania testów. Więcej dowiesz się w artykule Testy wiedzy przeniesione do Akademii Drogi Ratownika.
Część praktyczna
Do egzaminu praktycznego dopuszczani są słuchacze, którzy zaliczyli test w komorze dymowej oraz:
- na szkoleniu stacjonarnym – zaliczyli część teoretyczną egzaminu,
- na szkoleniu z teorią na odległość – ukończyli część praktyczną szkolenia.
Egzamin praktyczny polega na wykonaniu zadania praktycznego w zespole lub samodzielnie, z wykorzystaniem dostępnego sprzętu, zgodnie z treściami kształcenia na szkoleniu i z zachowaniem zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Na egzaminie możesz spodziewać się wszystkiego, co wcześniej ćwiczyliście podczas zajęć praktycznych. Warto przed egzaminem jeszcze raz przejrzeć program szkolenia i przypomnieć sobie obsługę sprzętu oraz zasady korespondencji radiowej.
Uprawnienia po szkoleniu
Absolwent szkolenia jest uprawniony do prowadzenia podstawowych czynności ratowniczych w ramach zastępu podczas działań ratowniczych – z wykorzystaniem sprzętu i wyposażenia ujętego w programie, w tym radiotelefonów sieci UKF PSP. Może też prowadzić działania ratownicze podczas powodzi oraz wydawać sygnały i polecenia uczestnikom ruchu w ramach działań ratowniczych. Według programu warunkiem jest łączne spełnienie wymagań:
- zaświadczenie lekarskie o zdolności do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych,
- ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków,
- umundurowanie i sprzęt dopuszczone do stosowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej,
- wiedza i umiejętności w zakresie eksploatacji i obsługi danego wyposażenia, nabyte w ramach szkolenia,
- zapoznanie się z instrukcją obsługi wyposażenia będącego na stanie jednostki OSP,
- brak wymogu dodatkowych uprawnień państwowych do obsługi danego wyposażenia.
Zarząd OSP prowadzi wykaz strażaków ratowników, więc musi pilnować terminów ich badań, szkoleń i ubezpieczeń. Jak to robić w jednym miejscu, przeczytasz w artykule Kompleksowa ewidencja danych strażaków OSP.
Pytania i odpowiedzi
Poniżej przedstawiamy pytania i odpowiedzi związane z tematem artykułu. Jeżeli nie znajdziesz odpowiedzi na nurtujące Cię kwestie, skontaktuj się z nami, spróbujemy pomóc.
Ile trwa kurs podstawowy OSP?
Program przewiduje 133 godziny dydaktyczne (64 godziny teorii i 69 godzin praktyki, w tym 5 godzin egzaminu). Do tego dochodzi co najmniej 7 godzin szkolenia BHP i 4 godziny szkolenia z zakresu współdziałania z Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym – łącznie co najmniej 144 godziny dydaktyczne. Rozkład zajęć w czasie ustala organizator szkolenia.
Ile kosztuje kurs podstawowy OSP?
Strażak nie płaci za szkolenie. Zgodnie z art. 11 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych szkolenia strażaków ratowników i kandydatów prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna, a gmina może ją w tym wspierać finansowo. Kandydat ma też prawo do bezpłatnych badań lekarskich przed szkoleniem podstawowym.
Czy zajęcia teoretyczne prowadzone są w formie zdalnej?
Mogą być. Program dopuszcza realizację części teoretycznej przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość. Egzamin teoretyczny odbywa się wtedy stacjonarnie, po zakończeniu teorii i przed zajęciami praktycznymi. Zajęcia praktyczne zawsze odbywają się na miejscu.
Jak zdać egzamin teoretyczny?
Egzamin to test wielokrotnego wyboru z jedną poprawną odpowiedzią. Aby go zaliczyć, trzeba zdobyć minimum 70% punktów. Pytania obejmują tematy z programu szkolenia, także wydawanie sygnałów i poleceń uczestnikom ruchu. Do testu możesz przygotować się w Akademii Drogi Ratownika.
Czy można zrobić kurs podstawowy przed 18. rokiem życia?
Tak, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby od 16 roku życia, za zgodą rodziców. Test w komorze dymowej i egzamin (poza egzaminem teoretycznym na szkoleniu zdalnym) odbywają się jednak dopiero po ukończeniu 18 lat. Dopiero wtedy można też brać bezpośredni udział w działaniach ratowniczych.
Co jest potrzebne, żeby rozpocząć kurs podstawowy?
Członkostwo w OSP, wiek 16–65 lat (osoby w wieku 16–18 lat – zgoda rodziców) i karta skierowania z jednostki, dostarczona przed rozpoczęciem szkolenia. Szczegóły drogi do szkolenia opisaliśmy w artykule Jak zostać strażakiem OSP?
Co po szkoleniu podstawowym? Kiedy można zostać dowódcą?
Na szkolenie dowódców OSP (kierującego działaniem ratowniczym) można iść najwcześniej 3 lata po ukończeniu szkolenia podstawowego. Szkolenie trwa 35 godzin dydaktycznych i kończy się testem. Szczegóły opisaliśmy w artykule Szkolenie dowódców OSP – wymagania, program i egzamin.
Podsumowanie
Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki. Wynika to z faktu, że jako strażak ratownik podczas akcji spotkasz się z wieloma różnymi sytuacjami. Musisz być do tego dobrze przygotowany. Pamiętaj, że nauka i doskonalenie umiejętności nie kończy się na szkoleniu podstawowym – to dopiero początek.
Jeżeli artykuł wniósł coś pozytywnego do funkcjonowania Twojej jednostki, udostępnij go dalej. Może ktoś jeszcze skorzysta z tych treści. Jeżeli masz coś do dodania lub chcesz o coś zapytać, napisz do nas.
Przydało się? Prześlij dalej w swojej jednostce
Podziel się artykułem z zarządem, naczelnikiem albo kolegami z OSP.
Historia zmian
- Artykuł opisuje teraz program szkolenia podstawowego z 2023 roku, który zastąpił program z 4 marca 2022 r.
- Dodaliśmy podsumowanie kursu na początku tekstu: kto może przystąpić, ile trwa, ile kosztuje i jak się kończy.
- Dodaliśmy szkolenie BHP i szkolenie z zakresu współdziałania z Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym, realizowane poza 133 godzinami programu, oraz uprawnienia UKF.
- Opisaliśmy egzamin według programu z 2023 roku: część teoretyczną i praktyczną, osobno dla szkolenia stacjonarnego i zdalnego, oraz zasady dla osób w wieku 16–18 lat.
- Dodaliśmy uprawnienia absolwenta i warunki udziału w działaniach ratowniczych.
- Porównanie z programem z 2015 roku zastąpiliśmy sekcją „Jak zmieniał się program szkolenia” (2015, 2022, 2023).
- Usunęliśmy opis egzaminu z BHP, którego nie ma w programie z 2023 roku.
Pierwsza publikacja.
Jesteś już w jednostce OSP?
Załóż bezpłatne konto i dołącz do swojej jednostki w Strażak.Online za zgodą jej właściciela. Rejestracja zajmuje około minuty, a konto strażaka jest i pozostanie bezpłatne.


